Եվրոպան եւ մենք. Արժանապատիվ կյանք՝ մինչեւ վերջին պահը

Պալիատիվ բուժմանը Հայաստանում առայժմ տրվում են պալիատիվ լուծումներ Կյանքում լինում են իրավիճակներ, որոնք ընդունված է «անհույս» համարել: Այդպիսի իրավիճակներ են առաջանում նախեւառաջ բժիշկների հետ շփումներում: Շատերն են, ցավոք սրտի, լսել հետեւյալ դատավճիռը. «Վերջ, մենք էլ ոչնչով չենք կարող օգնել, էլ մի տանջեք ձեր հիվանդին, տարեք տուն, թող մեռնի»: Գործնականում դա նշանակում է, որ բժշկությունն այլեւս անզոր է, հիվանդանոցը ոչ մի շահ չունի նման հիվանդին պահելու, եւ բժշկական հաստատությունները, այսպես ասած, «ձեռքերը լվանում» են նրանից:

Նման մոտեցումը, որքան հասկանում եմ, միանգամայն համապատասխանում է բժշկության անտիկ տեսություններին եւ, մասնավորապես, Հիպոկրատի ուսմունքին, որի համաձայն՝ մահկանացուն չպիտի կասկածի այն դատավճռի վերաբերյալ, որը հաստատել են աստվածները: Պարզ է, որ քրիստոնեական ուսմունքը նման դաժան մոտեցում չի կարող ցուցաբերել, եւ մեր թվարկության առաջին իսկ դարերից սկսած՝ նպաստում էր նրան, որ բժիշկները եւ հիվանդի հարազատները շարունակեն հոգ տանել մահացող մարդու մասին՝ հնարավորինս մեղմացնելով նրա հոգեբանական եւ ֆիզիկական ցավերը: Խոսքն, իհարկե, նախեւառաջ օնկոլոգիական հիվանդների մասին է:

Այսօր աշխարհում լայն տարածում է գտել, այսպես կոչված, «պալիատիվ բուժումը», որը դարձել է բժշկության մի առանձին ճյուղ՝ իր առանձնահատուկ մասնագետներով՝ թե՛ բուն բժշկության եւ թե՛ հոգեբանության բնագավառներում: «Pallium» լատիներենից թարգմանած նշանակում է «ծածկոց», «թիկնոց»: Ընդհանրապես, երբ մենք ասում ենք «պալիատիվ լուծում», նկատի ունենք կիսատ-պռատ, ոչ արմատական, ժամանակավոր միջոցառումների շարք, որոնք ծածկում են, սվաղում են խնդիրը: Քաղաքականության, տնտեսության մեջ դա այնքան էլ լավ բան չէ, բայց ահա բժշկության բնագավառում միանգամայն դրական երեւույթ է: Ըստ այդմ, անհույս հիվանդի հարազատները չեն հրաժարվում մահացող մարդուց, նրանք այլեւս չեն փորձում փրկել, երկարացնել նրա կյանքը, ոչ արագացնում են, ոչ էլ դանդաղեցնում են անխուսափելի վախճանը: Նրանք բժիշկների հետ միասին ջանում են անել այնպես, որ կյանքը, ինչքան որ հատկացված է հիվանդին, լինի տանելի, արժանապատիվ, ցանկալի է՝ հետաքրքիր:

Դրա գործիքները բազմաթիվ են: Արեւմուտքում եւ Ռուսաստանում ընդունված է, այսպես կոչված, պալիատիվ (կամ ախտանիշային) վիրահատություն, երբ վերացվում է ոչ թե հիվանդություն ծնած պատճառը, այլ դրա ամենասուր ախտանիշները (ենթադրենք, չարորակ ուռուցքի մետաստազները), ինչը թեթեւացնում է հիվանդի տառապանքները: Բայց հիմնական ուղղությունը, իհարկե, ցավազրկումն է, քանի որ տանելի եւ արժանապատիվ կյանքի համար հիվանդն ամեն վայրկյան չպիտի տառապի ցավից: Այստեղ շատ սուր է կանգնած հոգեմետ դեղերի խնդիրը՝ սովորական ցավազրկողները նման հիվանդներին, բնականաբար, չեն օգնում: Հայաստանում անցած տարի որոշակի քայլեր արվել են այս ոլորտում օրենսդրական բազան շտկելու համար՝ առաջ բժիշկները պարզապես վախենում էին հիվանդներին այդպիսի դեղամիջոցներ տալ, քանի որ դրանք այլ պարագայում կարող են հանդես գալ պարզապես որպես թմրամիջոցներ: Սակայն օրենսդրությունը, որը կպաշտպանի թե բժիշկների եւ թե հիվանդների իրավունքները, մշտապես կատարելագործման կարիք ունի:

Պալիատիվ բուժման անբաժանելի մասն են «հոսփիսները»՝ մասնագիտացված բժշկական կենտրոնները, որոնք հոգ են տանում նման հիվանդների համար: Այստեղ աշխատում են տարբեր մասնագիտությունների մարդկանցից բաղկացած թիմեր՝ բժիշկներ, հոգեբաններ, հոգեորականներ: Իր կյանքի վերջին ամիսները ապրող մարդու հանդեպ անհրաժեշտ է հատուկ վերաբերմունք, հատուկ հոգատարություն, հաճախ նաեւ՝ հանդուրժողականություն՝ նրա միանգամայն բացատրելի ագրեսիվ բռնկումների հանդեպ: Այդ վերաբերմունքը եւ ընդհանրապես այդ հիվանդների նկատմամբ խնամքը չի կարող «բնատուր շնորհք» լինել՝ անհրաժեշտ են ուսումնական ծրագրեր, որոնք ուղղված են թե բժշկական անձնակազմին եւ թե հիվանդի հարազատներին: Արեւմուտքում հոսպիսներում հաճախ աշխատում են նաեւ կամավորներ:

Հայաստանում իրականացվում են պալիատիվ օգնության փորձնական ծրագրեր՝ գործում են 4 կենտրոններ, երկուսը՝ Երեւանում, մեկը՝ Արարատի, մյուսը՝ Լոռու մարզերում: Դրանք կարող են օգնություն ցուցաբերել մի քանի տասնյակ մարդու: Մինչդեռ մասնագետները հաշվարկել են, որ նման ամենօրյա օգնության կարիք ունի Հայաստանում մոտավորապես 3000 հիվանդ: Բացի այդ, ստացիոնար պալիատիվ բուժումը մեր երկրում արժե օրական 20.000 դրամ: Հայաստանի քաղաքացիների ո՞ր տոկոսն է ի վիճակի նման գումար ծախսել: Այնպես որ՝ պալիատիվ բուժմանը Հայաստանում առայժմ տրվում են պալիատիվ լուծումներ:

Աղբյուրը՝ Առավոտ

Հեղինակ՝ Արամ Աբրահամյան

Կոնֆերանս. «Ընթացիկ զարգացումները պալիատիվ օգնության ոլորտում»

«Բաց հասարակության հիմնադրամներ-Հայաստան» գրասենյակը «Արևելք-Արևելք. գործընկերություն սահմաններից այն կողմ» ծրագրի հետ համատեղ հրավիրում է Ձեզ մասնակցելու`«Ընթացիկ զարգացումները պալիատիվ օգնության ոլորտում» խորագրով միջազգային համաժողովին, որը տեղի կունենա ս.թ. նոյեմբերի 11-ից 13-ը Կոնգրես հյուրանոցի «Բոլլ Րում» սրահում:

Այս միջազգային համաժողովը հնարավորություն է ընձեռում  Արևելյան Եվրոպայի, Կենտրոնական Ասիայի և նախկին Խորհրդային Միության երկրների պալիատիվ խնամքի մասնագետներին, գիտական աշխարհի ներկայացուցիչներին, հոգեբաններին, բժիշկներին միասին քննարկելու պալիատիվ խնամքի զարգացման ներկայիս միտումները, այդ թվում՝ պալիատիվ խնամքի ծառայությունների ոլորտում արդյունավետ քաղաքականության, այդ ոլորտի կառավարման, մասնագետների պատրաստման, ինչպես նաև օրենսդրական կարգավորումների լավագույն փորձերը:

Համաժողովի նպատակն է աջակցել պալիատիվ խնամքի բնագավառում քաղաքանություն մշակողներին, որոշում կայացնողներին և մասնագետներին՝ մշակելու արդյունավետ կրթական ծրագրեր, ինչպես նաև իրավական և ֆինանսավորման մեխանիզմներ՝ պալիատիվ խնամքի ծառայությունները ազգային մակարդակով ներմուծելու համար: Ակնկալվում է ստեղծել տեղական և միջազգային գործընկերների փորձի փոխանակման հարթակ, ինչպես նաև ընդլայնել աջակիցների ցանցը` պալիատիվ խնամքը խթանելու նպատակով:

Քննարկմանը հրավիրված են նաև ՀՀ Կառավարության, Ազգային Ժողովի և այլ պետական կառույցների, ինչպես նաև միջազգային կազմակերպությունների, քաղաքացիական հասարակության և լրատվամիջոցների ներկայացուցիչներ, ոլորտի փորձագետներ:

 

Հոսպիսի և պալիատիվ օգնության համաշխարհային օր 2013

Հոսպիսի և պալիատիվ օգնության համաշխարհային օրը միասնական միջոցառումների և գործողությունների օր է` ուղղված նշելու և աջակցելու հոսպիսը և պալիատիվ խնամքը: Այն նշվում է ամեն տարվա հոկտեմբերի երկրորդ շաբաթ օրը: Այս տարի այն տեղի ունեցավ հոկտեմբերի 12-ին:

Հայաստանում պալիատիվ խնամքի կարիք ունեցողների թիվը կազմում է 3600 մարդ յուրաքանչյուր օր, որոնցից առավել քան 2000 մարդ յուրաքանչյուր օր ցավազրկման կարիք ունի:

Հոսպիսի և պալիատիվ օգնության համաշխարհային օրվա հիմնական նպատակն է ցավամոքիչ բուժման կարիք ունեցող բոլոր մարդկանց համար ադեկվատ ցավազրկման հասանելիության ապահովում:

ՀՀ-ում օրվա հիմնական խնդիրներն են `

  • Օրենսդրական և կարգավորող դաշտի բարելավում
  • Օրալ մորֆինի գրանցում
  • Հասարակության վերաբերմունքի փոփոխություն:

Այս խնդիրների լուծումը թույլ կտա պալիատիվ խնամքի կարիք ունեցող մարդկանց զերծ մնալ ավելորդ քաշքշուկներից` թմրամիջոցները`որպես ցավազրկող դեղեր ստանալու գործընթացում: Ինչպես նաև Հայաստան չի ներկրվում օրալ մորֆին,իսկ ներարկվող մորֆինը ներարկելիս ևս ցավեցնում է հիվանդին: Այն կարող է առաջացնել նաև գերդոզավորում՝ հաբային մորֆինի համեմատ: Կարևոր խնդիրներից հաջորդի լուծումը թույլ կտա պալիատիվ խնամքի կարիք ունեցող անձանց ապրել հասարակության հետ համահունչ և ազատ ցավից:

Ամեն տարի գրեթե 70 երկրներ մասնակցում են հասարակական տեղեկացվածության բարձրացման միջոցառումների: Հայաստանում պալիատիվ օգնությունը որպես բուժօգնության առանձին տեսակ բժշկական ծառայությունների ցանկում ընդգրկված է 2009 թվականից:

Բոլոր մարդիկ, ծանր անբուժելի հիվանդությունների ժամանակ, բարձրակարգ բժշկական օգնության և արժանապատիվ մահվան իրավունք ունեն` ազատ ցավից ու համահունչ իրենց անձնական, հոգևոր և դավանական համոզմունքների:

«Կյանք առանց ցավի» նախաձեռնության խումբը կազմակերպել է մի շարք միջոցառումներ` նվիրված հոսպիսի և պալիատիվ խնամքի օրվան:

Հոկտեմբերի 11-ին նախաձեռնության անդամները մամլո ասուլիս հրավիրեցին Երևանում և հեռուստատեսային հաղորդում կազմակերպեցին Վանաձորում:

Հոկտեմբերի 12-ին` Հոսպիսի և պալիատիվ օգնության համաշխարհային օրը, ժամը 14:00-ին Կոնգրես հյուրանոցի համակցված սրահում տեղի է ունեցել «Սեր» ֆրանսիական ֆիլմի ցուցադրություն:

Հոկտեմբերի 15-ին`ժամը 16:00-18:00-ին տեղի ունեացավ «Վերջ ցավին» հանրային միջոցառումը`  Սայաթ-Նովա և Աբովյան փողոցների խաչմերուկ: «Անցե´ք, նստե´ք մեկ րոպե խոշտանգման բազկաթոռին՝ զգալու միլիոնավոր մարդկանց վերապրած ցավը և աջակցելու նախաձեռնությանը»,- առաջարկում էին միջոցառման կազմակերպիչները անցորդներին, որպեսզի յուրաքանչյուրը զգա այն ցավը, որով ապրում են պալիատիվ խնամքի կարիք ունեցող անձիք մեր շուրջ:

Միջոցառման ընթացքում հնչեց դասական երաժշտություն` լարային քառյակի կենդանի կատարմամբ:

Հոսպիսի և պալիատիվ օգնության համաշխարհային օրվան նվիրված համերգի հրավեր

Հրավեր

Հարգելի գործընկերներ,

Ամեն տարի շուրջ 70 երկրներ համալրվում են տոնելու Հոսպիսի և պալիատիվ օգնության համաշխարհային օրը՝ մասնակցելով տոնակատարությունների, իրազեկության բարձրացման քարոզարշավների և այլ հասարակական միջոցառումների:

Այս տարի այդ օրը ամբողջ աշխարհում նշվում է հոկտեմբերի 13 –ին: Միջոցառման  նպատակն է իրազեկել պալիատիվ օգնության կարևորության, ինչպես նաև կյանքը սահմանափակող հիվանդություններով ապրող մարդկանց և նրանց ընտանիքների խնդիրների մասին, հայթայթել ֆոնդեր աջակցելու և զարգացնելու պալիատիվ օգնության ծառայություններն ամբողջ աշխարհում:

Համաձայն այս խնդրի շուրջ Հայաստանում իրականացված կարիքների գնահատման տվյալների` թվով գրեթե 3600 հիվանդ ամեն օր պալիատիվ խնամքի կարիք ունի, որոնցից մեծամասնությանն անհրաժեշտ է լիարժեք ցավազրկում:

«Կյանք առանց ցավի» քարոզարշավի աջակցող խումբը, որը ներառում է տարբեր կազմակերպություններ, անհատներ, խնամակալներ, հիվանդներ և առողջապահական համակարգի մասնագետներ, Բաց հասարակության հիմնադրամներ-Հայաստանի օժանդակությամբ հրավիրում է Ձեզ մասնակցելու`

             Հոսպիսի  և պալիատիվ օգնության  համաշխարհային oրվան նվիրված

Հայաստանի Կույրերի Միավորման Երաժշտական կոլեկտիվների                                               

                                                          ՀԱՄԵՐԳԻ

 

Համերգը տեղի կունենա 2012թ. hոկտեմբերի 9-ին  ժամը 17:30-ին  Իսահակյան փ. 18, 3րդ հարկ հասցեով, Հայաստանի Կույրերի Միավորման Երաժշտական կոլեկտիվների համերգային դահլիճում

Հարգանքներով՝

Կյանք առանց ցավի քարոզարշավի թիմ

 Ծրագիր

 

Երգչախումբ

 

«Ազգ իմ փառապանծ»,              հեղինակ`     Առնո Բաբաջանյան

«Գութանի երգ»,                           հեղինակ`     Կոմիտաս

«Էրվում եմ, գնա,՜ գնա՜»,                     հեղինակ`     Կոմիտաս

«Ալագյազ, քեզի մեռնեմ»,                    հեղինակ`     Քրիստափոր Կարա-Մուրզա

«Սուրբ, սուրբ»,                            հեղինակ`     Մակար Եկմալյան

«Հա կլոր»,                                    մշակում`      Գրիգոր Սյունի

 «Լոմբարդցիներ»,                                  հեղինակ`     Ջուզեպպե Վերդի

 «Ճոճանակի երգը»,                   հեղինակ`     Լուիջի Դենցա

«Մայր Հայրենիք»,                                 հեղինակ`     Սիմոն Հովհաննիսյան

 

Ժողովրդական գործիքներ

 «Տոնական»

հեղինակ` Խաչատուր Ավետիսյան

կատարում է նվագախումբը

«Գարնան աղբյուր»

 

հեղինակ` Սիմոն Հովհաննիսյան

կատարող` Զեփյուռ Փաշյան

«Որտե՞ղ գտնեմ քեզ»

հեղինակ` Խաչատուր Ավետիսյան

կատարողներ` Գագիկ Հովսեփյան և Զեփյուռ Փաշյան

«Երանի թե»

հեղինակ` Խաչատուր Ավետիսյան

 

կատարող` Գագիկ Հովսեփյան

«Յար, արի»

 

հեղինակ` Աշուղ Ռազմիկ

կատարող` Գայանե Եսայան

«Պարտեզում վարդ է բացվել»

 

հեղինակ` Շերամ

կատարող` Արկադի Պողոսյան

«Չքնաղ երազ»

 

հեղինակ` Արնո Բաբաջանյան

կատարող` Գագիկ Հովսեփյան և

Արկադի Պողոսյան

«Սյուիտա»

 

մշակումը` Հրաչիկ Մուրադյանի

կատարում է նվագախումբը 

«Կյանք առանց ցավի» քարոզարշավ հետադարձ կապ

Ինչպես արդեն տեղյակ եք «Կյանք առանց ցավի» քարոզարշավ ծրագրի շրջանակներում սեպտեմբեր ամսին պլանավորել էինք իրականացնել մի շարք միջոցառումներ:

Ուզում ենք կիսվել Ձեզ հետ մեր արդյունքներով և տպավորություններով:

Եվ այսպես՝  Երևանի տարբեր փողոցներում իրականացվող միջոցառումների շնորհիվ, որոնց  ընթացքում պլանավորված էր իրականացնել ստորագրահավաք՝ նպատակ ունենալով ապահովել ցավազրկող դեղամիջոցների պակասը, հավաքվեց 706 ստորագրություն:

Իրականացավ կլոր սեղան-քննարկում՝ «Ցավի վերահսկման մարտահրավերները ՀՀ-ում» թեմայով, որի ընթացքում հավաքվել էին առողջապահական ոլորտում աշխատող բազմաթիվ մասնագետներ: Կլոր սեղան- քննարկման ընթացքում ելույթ ունեցան մի շարք մասնագետներ, առաջ քաշվեցին մի շարք ռազմավարական քայլեր, որոնց հիման վրա խումբը սկսում է աշխատանքներ իրականացնել:

Հիշեցնենք, որ Գրին Բին սրճարանում/ Ամիրյան 10 /դեռևս տեղադրված է հայ արվեստագետների կողմից աջակցող ֆոտոցուցահանդեսը:

Նրանք, ովքեր չեն հասցրել ծանոթանալ ցուցահանդեսին, դեռևս կարող են օգտվել ընձռնված հնարավորությունից, սակայն անհրաժեշտ է շտապել, քանի որ ցուցահանդեսը գործում է միայն մինչև հոկտեմբերի 10-ը:

Որպես վերջաբան՝ ավելացնենք, որ այժմ կարող եք միանալ մեր ստորագրահավաքին էլեկտրոնային տեսքով՝ այցելելով հետևյալ կայքը

«Ցավազրկման հասանելիության մարտահրավերները ՀՀ-ում» կլոր սեղան- քննարկում

Սեպտեմբերի 18-ին տեղի ունեցավ <Կյանք առանց ցավի> քարոզարշավ ծրագրի շրջանակներում նախատեսված առաջին կլոր սեղան-քննարկումը, որը նվիրված էր «Ցավազրկման հասանելիության մարտահրավերները ՀՀ-ում» թեմային: Կլոր սեղանի հիմնական նպատակն էր՝ քննարկել միասին ՀՀ-ում առկա ցավազրկման հասանելիության խոչընդոտների և դրան իսկ համապատասխան միասնական լուծումների և առաջարկությունների մասին:
Կլոր սեղանին ելույթ ունեցան մի շարք մասնագետներ, ովքեր մանրամասն ներկայացրեցին այնպիսի հիմնախնդիրներ, ինչպիսիք են՝ պացիենտների իրավունքները պալիատիվ խնամք ստանալիս, ցավի վերահսկման հասանելիության խոչընդոտների մասին, ցավի վերահսկումը որպես մարդու իրավունք:
Կլոր սեղանին ներկա էին առողջապահական ոլորտի աշխատակիցներ, իրավաբաններ, բժիշկներ, նախարարության ներկայացուցիչներ և այլ մասնագետներ: